Plaga sjeler i Nord-Wales

(Foto: Paul Lakin, frå Wikimedia Commons)

Walisisk krim er i vinden. Og kvifor ikkje. Når ein har til disposisjon eit så vakkert land, med så mange avgøymde krinkar og krokar og einslege gardar, med eit verdsspråk (engelsk) som lever side om side med eit stolt heimespråk (walisisk) - ja, så er det berre å laga krim. Alt anna ville vera å grava ned sitt pund.

Den walisiskspråklege tv-kanalen S4C, som står bak serien Bortgøymd saman med BBC Wales, har fått grepet på dette. Dei koplar ein velprøvd britisk krimtradisjon med walisisk særpreg. Sist var det Hinterland, no er det altså Bortgøymd - eller Craith eller Hidden, som er ny av året, og nettopp avslutta på norsk tv. Eg må tilstå at eg på eit visst punkt vurderte å hoppa av. Ein plass sånn omlag midt i serien vart det vel mykje dveling ved ei ung kvinne sitt fangenskap. Det bikka nesten over mot spekulativ fråtsing, etter mitt syn. Men nordwalisiske landskap, fine skodespelarprestasjonar og det walisiske språket heldt meg fast. Skiftinga mellom walisisk og engelsk, og kven som snakkar kva med kven, er forresten verd eit lite sosiolingvistisk studium. Men det må andre ta seg av.

Etter å ha sett heile serien angrar eg ikkje på at eg vart med heilt til slutt. Bortgøymd tek seg opp igjen og landar stødig på begge beina. Såpass heilstøypt blir det at eg jamvel vil kalla det telemarknedslag, og ikkje berre jamsides landing.

Spørsmålet om kven som er mordaren, er ikkje det viktige i denne serien. Det er ingen stor spoiler å seia det. Meir interessant er det å følgja enkelte av karakterane. Serien har sitt monster. Men sjølv om han er ugjerningsmann så det held, må ein på same tid synast synd på han, og serien greier å formidla begge delar. Han er heller ikkje den einaste plaga sjela i Bortgøymd. Både offer og overgripar er djupt prega av ei mor som ikkje elskar dei, eller som ikkje greier å visa denne kjærleiken. Andre karakterar slit med gnagande samvit og skuldkjensle. Ikkje minst gjeld det den putinaktige pappaen som vi møter med i eit arbeidarstrok ein stad i innlandet. Faren til hovudetterforskaren har òg sitt å slita med, og det same gjeld etterforskaren sjølv.

Ingen god krim utan plaga sjeler.

Dei kriminelle dalstroka innafor

Frå landsbygda i Ceredigion i Wales (foto: John Lucas, henta frå
Wikimedia Commons)

Einsame gardar med småforfalne hus. Innbitne og inneslutta menneske. Dei som har stifta familie, har ofte berre eitt barn. Rustne bensinstasjonar der ingen skulle tru at nokon kunne driva forretning. Menneska er slitne, og det som er skapt av menneskehand, forvitrar. Landskapet med sin lyse kyst og sine fagre åsar ligg der nesten som ein protest.

Velkomen til den walisiske krimserien Hinterland, eller Y Gwyll, som han heiter på walisisk. Her ser kriminaliteten ut til å trivast særleg godt i dei grisgrendte dalstroka innafor den vakre kystbyen Aberystwyth. Helten heiter Tom Mathias, og har sine indre demonar å stri med. Med seg har han Mared Rhys, som med sitt moderlege og bekymra blikk følgjer sin overordna tett. Andrefilolin spelar Lloyd Elis og Siân Owen, begge flittige og flinke og med ein sterk vilje til å pleasa sjefen. Og bakom følgjer Chief Superintendent Brian Prosser det heile. Vi får vita ein heil del om kva som rir Mathias, men lenge anar vi berre skuggane av kva som plagar Prosser.

Eg gjev hovudpersonane i serien terningkast tre, eller kanskje ein stad mellom tre og fire. Den enkelte kan bli litt flat og uinteressant. Prosser, som er den vi ser minst av, er på sett og vis den mest forvitnelege. Samspelet karakterane imellom trekkjer i retning av ein firar. Handlinga får ein sterk firar. Og når ein ser dei episodevise enkelthistoriane saman med den raude tråden gjennom dei tre årgangane av serien (eg seier ikkje meir), landar eg på ein femmar. Landskapet og filminga får i alle fall ein femmar.

Eg håpar vi får sjå fleire årgangar av Hinterland enn dei tre som finst til no. Det er forresten ei fascinerande side ved denne serien som ein ikkje oppdagar utan vidare. Han  finst nemnleg på to språk. Her snakkar vi ikkje om teksting, heller ikkje om dubbing. Men skodespelarane har faktisk spelt inn dialogane to gonger: ein gong på walisisk og ein gong på engelsk. Serien er knytt til den walisiskspråklege fjernsynskanalen SC4.

Ann Griffiths



Minnesmerke i Pont Llogel (Foto: Penny Mayes, Wikimedia Commons)

Ann Thomas vart døypt i april månad 1776 i soknekyrkja i Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Heile livet sitt levde ho på garden Dolwar Fach i Wales. Ho hadde fire sysken. I oktober 1804 gifta Ann seg med Thomas Griffiths.  Barnet deira, Elizabeth, vart fødd 13. juli 1805 og døypt same dagen, men levde ikkje meir enn eit par veker og vart gravlagt 31. juli. Kort tid etter døydde Ann Griffiths sjølv, 29 år gammal, og ho vart gravlagt på kyrkjegarden i Llanfihangel-yng-Ngwynfa 12. august 1805. I 1808 døydde mannen Thomas av tuberkulose.

Når Ann frå Dolwar Fach blir hugsa, er det på grunn av salmane hennar. Ho levde i eit område der folk snakka walisisk, og der gamle folketradisjonar var høgst levande. Familien hennar var ein del av dette samfunnet, og faren hadde ein viss posisjon. Familien Thomas høyrde ikkje til nokon rik overklasse, men var heller ikkje mellom dei fattigaste i dette bygdesamfunnet. Sjølv ser Ann ut til å ha vore ein leiartype.

Som så mange andre i Wales på denne tida, vart ho ein del av dei sterke metodistiske vekkingane. I mange år levde denne rørsla meir eller mindre innanfor den etablerte anglikanske kyrkja i Wales. Det formelle brotet kom først i 1811, nokre få år etter at Ann var avliden. Men sjølv i tida før det formelle brotet var spenningane mellom vekkingsrørsla og dei som sat i dei kyrkjelege posisjonane, sterke. Spenningar i dei walisiske lokalsamfunna var det òg. Dei kalvinistiske metodistane i Wales hadde sine eigne predikantar, sine eigne lokale forsamlingar eller venesamfunn, og sine vidare geografiske nettverk. Etter kvart danna altså dei kalvinistiske metodistane sitt eige frikyrkjesamfunn, og vart den største av frikyrkjene i Wales. Den sterke oppslutnaden om desse kyrkjene på 1700- og 1800-talet gjorde at Wales ein gong gjekk for å vera The Land of Nonconformists.

Ann vart fødd inn i denne historiske samanhengen. Ho gjekk gjennom ei åndeleg brytning og slutta seg til metodistane i 1796/97. I ei rørsle som langt frå var ukjent med sterke kjensler og kraftige uttrykksformer, ser likevel Ann ut til å stå fram som ein person med opplevingar og eit indre liv utanom det vanlege. Det ho først og fremst blir hugsa for, er salmane hennar. A.M. Allchin har i boka Resurrection’s Children skrive eit vakkert essay om tre walisiske kvinner: Mary Jones, Ann Griffiths og Ruth Evans. Dei levde på same tid og budde i nokolunde same området av Wales. Mary Jones får vera for denne gongen, det var ho som vandra milevis for å få tak i ein bibel, og som skal ha inspirert til skipinga av bibelselskapet i Storbritannia. Ruth Evans skal eg koma tilbake til om nokre få linjer. Men først til det Allchin skriv om Griffiths:

«(…)Ann was a genius and a poet. Only two great women poets have been acknowledged in the long history of Welsh literature, and she was one of those two. She was, moreover, a woman of great intellectual and spiritual gifts. If we must call her a mystic – and it seems we can hardly avoid that word – then we must say she was a mystic of a deeply intellectual kind. There can be no doubt about the power of feeling in her hymns, but the power of her intellect may surprise us even more.» (Resurrection’s Children 1998, s. 26)

Noko av det som fascinerer mest med historia til Ann Griffiths, er måten salmane vart tekne vare på for ettertida. Ann kunne både lesa og skriva. Men det var ikkje ho som skreiv ned sine eigne salmar. Tvert om ser det ut til at ho ikkje meinte at salmane skulle skrivast ned for ettertida. Likevel har vi i overkant av 70 vers - sette saman til 30 salmar - etter henne. Eit av versa finst i eit brev Ann skreiv, men dei aller fleste vart berga for ettertida på ein annan måte. Ruth Evans tente på garden Dolwar Fach. Mellom dei to kvinnene var det eit nært fellesskap, og Ann delte salmane med Ruth. Sjølv kunne ikkje Ruth skriva, men ho lærte seg versa utanåt. Etter at Ann døydde, sa ho fram tekstane til mannen sin John Hughes, som skreiv dei ned. Dermed vart den munnlege tradisjonen frå Ann Griffiths sikra eit varig liv.

Alle salmane er på walisisk, men det finst engelske omsetjingar. Både salmetekstar og informasjon om forfattaren finst på ein eigen nettstad om Ann Griffiths ved Cardiff University, redigert av Dr E. Wyn James. Omsetjingar til norsk har eg ikkje støytt på, men eg skulle likt å vita om det finst nokon.

A.M. Allchin har karakterisert livet til Ann Griffiths med nokre linjer frå ein seinare walisisk poet, Waldo Williams (her i engelsk omsetjing):

What is living? Having a great hall
Between narrow walls.

R.S. Thomas på norsk

Frå Llyn-halvøya, der R.S. Thomas var prest på
1970-talet (Foto: Arve Kjell Uthaug).

Vesle Efrem forlag har gitt ut ei samling dikt av den kjende walisiske poeten R.S. Thomas på norsk. Thomas (1913-2000) var prest i den anglikanske kyrkja og hadde ulike prestekall rundtom i Wales. I tillegg til å vera prest må det vel òg kunna seiast at han var ein heller strid walisisk nasjonalist.

Ein stad mellom tru og tvil er blitt ei enkel og vakker bok, om ein ser på forma. Dessutan er ho utstyrt med både innleiing, etterord og forklarande notar. Det er bra. Dikta er likevel det viktigaste. Så langt har eg lese mange av dei, men slett ikkje alle. Som kjent skal det både ein stor diktar og ein framifrå gjendiktar til for at ei slik bok skal skina. Teologen Hans Johan Sagrusten ser ut til å ha vore rette mannen til oppdraget. Desse dikta vil eg bruka meir tid på. Her tek eg med eitt av dikta frå boka, nemleg "Lovsong":

Eg lovar deg fordi
du er kunstnar og vitskapsmann
i éin. Kvar gong eg blir
skremd av makta di,
ser kva under du gjer
med ein vinkel, kan eg
høyre deg nynne for deg sjølv
i eit notesystem som Beethoven
drøymde om, men aldri fann.
Du lèt skalaer strøyme
i regnvatn og havvatn, slår
akkordar med ljoset om morgonen
og kvelden, formar skulpturar
med skuggar, føyer i hop lauv
ved lauv, når våren
kjem, til strofer i eit
endelaust dikt. Du talar
alle språk og ingen,
du svarar på våre mest komplekse
bøner med den enkle forma
til ein blome, konfronterer
oss, når vi vil temje deg
til vårt bruk, med rasande
virus under linsene våre.
 

"There are places I don't go"

Gudshuset i Capel Celyn (Foto: National Library of Wales)

Steinar Skauge har ein artig serie om drukna kyrkje på bloggen St. Isidors minne. Sidan alle bygningane så langt har vore aust for oss, eller svært langt vest (Venezuela), vil eg supplera med eit drukna gudshus frå det nære vestland. Frå landsbyen Capel Celyn i Wales.

Ein brite ville rett nok ikkje kalla dette for "a church", men "a chapel" - ei frikyrkje. I Wales voks det frå 1600-talet og utover fram fire sterke frikyrkjesamfunn utanfor den anglikanske kyrkja: kongregasjonalistane, baptistane, dei wesleyanske metodistane og ikkje minst dei kalvinistiske metodistane. Denne sterke dissentar-tradisjonen gav saman med dei store vekkingane Wales sitt religiøse særpreg. Fire parallelle frikyrkjer, og etter kvart nokre nyare samfunn i tillegg, har ornamentert walisiske dalar og åsar med gudshus i stein og mur. I dag står mange tomme, eller dei er tekne i bruk til andre føremål. Andre er framleis i bruk som kristne forsamlingslokale.

Eitt av dei står under vatn. Gudshuset - the chapel - i landsbyen Capel Celyn ligg i dag på botnen av ein kunstig innsjø, saman med skulen, postkontoret og gardane. Grunnen var at storbyen Liverpool trong vatn.

Sjølvsagt trong storbyen vatn. Eg har heller ikkje sett meg så mykje inn i kva for andre alternativ som fanst for vasstilførsle til Merseyside-byen. Men det som skjedde, skapte djupe sår. Eit lite lokalsamfunn der alle snakka walisisk vart fråflytta og lagt under vatn for at ein engelsk storby skulle få orden på vassforsyninga. Det skjedde i 1965. Protestane frå dei som budde i landsbyen, og frå andre i Wales, hjelpte ikkje. Organisasjonen Mudiad Amddiffyn Cymru prøvde seg med bombeaksjonar. Då slaget var tapt og den kunstige innsjøen vart offisielt opna, vart det observert menn frå Free Wales Army i uniform saman med demonstrantane. Mennene i uniform var likevel ei marginal gruppe, og væpna eller halvmilitære grupper har spela ei svak rolle i moderne walisisk nasjonalisme. Men Capel Celyn og dalen omkring vert hugsa. Det er ei stadig påminning for walisarar om kor makteslause walisarane var når den store naboen i aust trong noko.

Gravplassen ligg att saman med resten landsbyen på botnen av reservoaret. Dei som ville flytta med graver på tørt land, fekk lov til det. I alt åtte gravlagde vart flytta på land. Alle gravsteinane vart likevel tekne med, også frå dei gravene der dei gravlagde låg att på den gamle kyrkjegarden under sjøen.

I tillegg til at det var eit chapel i landsbyen, hadde ein av gardane tidlegare vore ein møteplass for kvekarar.

Ein av dei som uttrykte si sorg var presten og poeten R.S. Thomas. Her kjem dei første linjene i diktet hans. Heile diktet er verd å lesa:

There are places in Wales I don't go:
Reservoirs that are the subconscious
Of a people, troubled far down
With gravestones, chapels, villages even;

Olympiske salmar

(Foto: Matt Lancashire, frå Wikimedia Commons)

Sidan OL i London går mot slutten, er det på tide å skriva noko om opningsshowet. Det var ei variert og flott forestilling. Den industrielle revolusjonen, moderne popkultur, dronning Elizabeth, James Bond – for berre å nemna noko – gjorde det heile til ei flott, britisk forestilling. Godt å sjå britar som gjev ein slik stolt presentasjon av seg sjølv. Spennande var det òg at NHS, det nasjonale helsevesenet, og britisk barnelitteratur fekk ein slik framskoten plass. Og sjølvsag vart det markert at det er snakk om fire ulike land: England, Nord-Irland, Skotland og Wales.

Opningsforestillinga i London presenterte altså viktige sider av britisk historie på ein populær måte. Heldigvis vart heller ikkje den kristne historie til øyane i vest retusjert eller nøytralisert bort, men kom fram på ein tydeleg måte gjennom to salmar. Den eine var den inderlege framføringa av Abide With Me eller O, bli hos meg, som salmen heiter på norsk. Her er teksten,  forfatta av skotten Henry F. Lyte. Salmen vart ferdigstilt kort tid før Lyte døydde i 1847:

Abide with me; fast falls the eventide;
The darkness deepens; Lord with me abide.
When other helpers fail and comforts flee,
Help of the helpless, O abide with me.

Swift to its close ebbs out life's little day;
Earth's joys grow dim; its glories pass away;
Change and decay in all around I see;
O Thou who changest not, abide with me.

Not a brief glance I beg, a passing word,
But as Thou dwell'st with Thy disciples, Lord,
Familiar, condescending, patient, free.
Come not to sojourn, but abide with me.

Come not in terrors, as the King of kings,
But kind and good, with healing in Thy wings;
Tears for all woes, a heart for every plea.
Come, Friend of sinners, thus abide with me.

Thou on my head in early youth didst smile,
And though rebellious and perverse meanwhile,
Thou hast not left me, oft as I left Thee.
On to the close, O Lord, abide with me.

I need Thy presence every passing hour.
What but Thy grace can foil the tempter's power?
Who, like Thyself, my guide and stay can be?
Through cloud and sunshine, Lord, abide with me.

I fear no foe, with Thee at hand to bless;
Ills have no weight, and tears no bitterness.
Where is death's sting? Where, grave, thy victory?
I triumph still, if Thou abide with me.

Hold Thou Thy cross before my closing eyes;
Shine through the gloom and point me to the skies.
Heaven's morning breaks, and earth's vain shadows flee;
In life, in death, O Lord, abide with me.

Men allereie før Abide With Me vart salmen Guide Me, O Thou Great Redeemer framført av barnekoret frå Wales. Det er interessant at begge desse to salmane ikkje berre blir framførte under OL-opninga, men òg på britiske sportsarenaar elles. Lytes vakre kveldssalme vert m.a. sunge under finalane i den britiske FA-cupen i fotball. Guide Me, O Thou Great Redeemer er blitt kalla for «The Welsh Rugby Hymn». Engelskmanenn A.M. Allchin skriv i boka Ressurection’s Children (1998) ein artikkel om William Williams Pantycelyn, som på 1700-talet skreiv den walisiske originalteksten til Guide Me, O Thou Great Redeemer. Allchin innleier med nettopp denne samanhengen mellom salmesong og sport: «Everybody knows that the Welsh sing hymns at rugby matches. This is one of the very few things that most people do know about them. More even than in England, popular hymns have survived in Wales and have defied the recent processes of secularization. Why this should be it is difficult to say; how significant it is, is something about which people differ. No-one can deny, however, that there are still some hymns which can stir popular emotion in surprising ways.”

Pantycelyn (Frå
Wikimedia Commons)

Salmen Guide Me, O Thou Great Redeemer vart altså skriven på walisisk midt på 1700-talet og seinare omsett til engelsk. Ifølgje den same Allchin er det den einaste walisiskspråklege salmen som med hell er blitt omsett til engelsk og teken inn i engelske salmebøker. Forfattaren Williams Pantycelyn er ein av dei mest ruvande mennene i walisisk historie, og blir rekna som den største av salmediktarane frå dette landet. Flesteparten av tekstane skreiv han på walisisk, men nokre vart forfatta på engelsk. Pantycelyn var ein del av den sterke metodistiske oppvakninga i Wales på 1700-talet både gjennom salmane sine og gjennom verksemda som omreisande forkynnar og «forsamlingsbyggjar». 

Sommarlektyre frå Mississippi, via Athos til Machynlleth

Elevane har fått skulefri, folk står på bussen fordi sommarrutene er innførte litt for tidleg, Dagbladet har førstesideoppslag om flått for n-te gong (kampen mot flåtten er nok vår tids store kulturradikale prosjekt). Med andre ord er sommaren her, men han er heilt i startfasen. Det er no det gjeld å finna ut kva ein skal lesa dei neste vekene, anten det blir heime i godstolen eller på ferietur. Her er tre tips til sommarlektyre for den som vil ha med seg noko leseverdig.

Ein moderne Huck Finn og ditto Tom Sawyer?
(Foto: Arve Kjell Uthaug)

Huck Finn og eventyra hans heiter ei norsk omsetjing av Mark Twains klassikar. Boka handlar om den – meir eller mindre - foreldrelause guten Huck og opplevingane hans saman med den rømde negerslaven Jim. Forteljinga er lagt til USA på 1800-talet, før borgarkrigen, og Jim kan bli fri gjennom å røma frå ein slavestat til ein stat som ikkje tillet slaveri. Dei to reiser saman på ein flåte på Mississippi.  

Hovudpersonen Huck opplever mykje. Skarpe nabofeider, skamlause svindlarar, ein far han fryktar, og meir alminnelege vaksne med sine reglar og oppfatningar. Det er mykje moral i denne forteljinga, men lite moralisme. Samspelet og spenninga mellom samvitet til Huck og samfunnet omkring han er ei interessant side ved boka. Og så kjem Tom Sawyer med sine usannsynlege påfunn med for fullt i siste delen av boka. Her er det duka for mykje humor.

Boka kom ut i 1962, og var omsett av Johs. Farestveit. Språket i den nye utgåva frå 2012 er noko revidert. For born og unge som skal øva opp ei god nynorsk språkkjensle er denne boka eit funn. Språket i boka er på eit nivå langt over det gjennomsnittlege – stødig, smidig, gjennomført og vakkert.

Det hjelper sjølvsagt ikkje stort om historia er kjedeleg. Men Huck finn og eventyra hans er ikkje kjedeleg. Historia har driv, og boka kan lesast med utbyte av både born og vaksne. Ho har potensiale til å få tolvåringen til å sniklesa på senga godt etter tidsfristane frå foreldre og føresette. Eit godt teikn.

From the Holy Mountain: A Journey In The Shadow of Byzantium (1997) er ei heilt annleis bok, men òg her handlar det om ei reise. Skotten William Dalrymple følgjer i fotefara etter ein munk som levde på 500-talet og litt inn på 600-talet. Ferda tek til på munke-halvøya Athos i Hellas og går gjennom både Tyrkia, Syria, Libanon, Israel og Egypt, og resultatet er ei reiseskildring av høg klasse. Denne boka er det lett å bli glad i.

Mor Gabriel i Tyrkia, som vart
grunnlagt i år 397, er eitt av dei klostera
William Dalrymple vitja (foto: Nevit Dilmen,
Wikimedia Commons)

Ho er ei reise gjennom restane av det gamle kristne Midtausten. Sjølv om talet på kristne i dette området har minka dramatisk, er dei der framleis – koptarar, syrisk-ortodokse, maronittar, gresk-ortodokse og mange andre med røter tilbake til dei første kristne hundreåra og tida før islam voks fram som dominerande makt i området. Det er mange munkar og kloster i denne boka, og det seier mykje om kva rolle desse institusjonane har hatt i å føra kristendomen vidare gjennom generasjonane i desse områda der kristendomen aller først slo rot. Dalrymple har ein god journalists evne til å formidla møta med menneska på ein levande måte. Samstundes har han ein engasjert historikars evne til å formidla kunnskap om samfunnet omkring og linjene bakover i tid på ein interessant måte.

For folk som er interesserte i Midtausten og historie, og samstundes set pris på ei god bok, er det bortimot irrasjonelt å hoppa over denne boka. Ho finst òg på norsk og har tittelen I skyggen av Bysants.

Det kan ikkje vera enkelt å skriva reiseskildringar i skuggen av William Dalrymple og forfattarar av hans format. Mange gjer det likevel, sjølvsagt. From Shore to Shore: a personal pilgrimage through Wales (2000) heiter ei lita og langt mindre pretensiøs bok. Forfattaren kan ikkje måla seg med Dalrympel som historikar eller formidlar, men Mike Perrin har skrive om si reise, og resultatet er ei leseverdig og lærerik lita bok. Forfattaren tek til heilt nord i Wales, i byen Llanfairfechan, vandrar sørover gjennom fjellområde, innom småbyar og forbi gardar til han når Swansea på den walisiske sørkysten. Perrin er ein røynd fjellvandrar og veit kva han bør ha med i tursekken. Ferda går med telt og ryggsekk, og han er ingen kravstor turist.

It had rained intermittently during the night, and patches of mist now hung in the valley to add to the greyness of an already overcast dawn. My own “special” breakfast recipe of porridge oats, raisins, sliced banana and honey, washed down with two mugs of tea, helped to lift my spirit considerably, however, and by eight-thirty I had packed my rucksack and was on my way. (s. 27)

Slik skildrar han oppbrotet etter ei av dei første overnattingane på turen. Det er til tider noko einsamt og vemodig over denne mannens vandring til fots sørover i Wales - dette vesle landet attmed den langt større naboen England. Wales har fostra politikarane David Lloyd George og Neil Kinnock, songaren Tom Jones, skodespelaren Catherine Zeta-Jones. Boka og filmen How Green was my Valley handlar om Wales. Grøne åsar, saueflokkar og – i britisk målestokk – høge fjell gjev landskapet særpreg, saman med industrisamfunn som voks fram på 1800-talet, men som no ikkje er det dei ein gong var.

Machynlleth i Wales (Foto: Chris
Denny, Wikimedia Commons)

Kristendomen kom tidleg til Wales.I nyare tid er Wales kjent for dei store kristne vekkingane, som sette sitt preg på landet frå 1700-talet og fram til tidleg på 1900-talet. Det var òg the land of Non-Conformists, dei religiøse dissentarane sitt land, og chapels som høyrer til ulike frikyrkjesamfunn, ligg strødde utover landet.

No er mange av desse gudshusa tomme. Det som ein gong var Land of Revivals er blitt til Land of Empty Chapels. Tilbakegangen i oppslutninga om kyrkjene har vore drastisk, og slik sett er det ein parallell til dei eldgamle kyrkjene i Midtausten, sjølv om årsakene kan vera ulike. Den pensjonerte baptistpastoren Perrin er ein av dei som ber arven frå dei walisiske frikyrkjene vidare. Det gjer at han kan knyta landskapet han vandrar gjennom, saman med den religiøse historia til Wales på ein spennande og opplysande måte. På stadene der han fer, ser forfattaren spora etter ein salmediktar, ei stor vekking, ei berrført jente som vandra milevis for å få tak i ein walisisk bibel, eller predikanten som midt på 1700-talet vart møtt med steinar, stokar og pistolskot då han stilte seg opp for å tala langs vegen i marknadsbyen Machynlleth. Boka har mange slike spennande gløtt inn i den kristne historia til Wales.

Alle desse tre bøkene gjer seg fortente til ein plass i reisekofferten. Romanen Huck Finn er ein klassikar som framleis fenger. Reiseskildringa From the Holy Mountain er ei bok av høg kvalitet, som gjev eit forvitneleg innblikk i kristne kyrkjer som har klort seg fast i Midtausten under til dels store vanskar heilt sidan dei første hundreåra etter Jesu død og oppstode. Ferdaminna til Mike Perrin kan for så vidt ikkje måla seg med Dalrymples bok, men From Shore to Shore gjev gode glimt frå eit flott landskap og ei rik historie.