Makt i Guds hus

Det har i det siste vore skrive mykje om prestar som reserverer seg mot samarbeid med kvinnelege kollegar i gudstenesta. Ikkje fordi desse prestane er mange. Dei er svært få i Den norske kyrkja. Heller ikkje fordi dei har eit ønske om å laga oppstyr og problem. Så langt eg kan sjå, prøver desse prestane å la det synet dei har, få minst mogleg konsekvensar, men utan at dei heilt vil oppheva samahengen mellom ord og handling.

To prestar har særleg fått gjennomgå i det siste. Vidar Nes Mygland og familien hans er nærast blitt jaga frå mediesak til mediesak. I Åmli ville kvinnelege prosten ta imot han som sokneprest, men bispedømerådet vende tommelen ned. No sist hadde han fått eit fire månaders vikariat på Møre. Så vart det mediesak, og biskopen avslutta vikariatet. I Sogndal er Mikael Bruun blitt pressa ut av prestetenesta.

Kvifor skjer dette no? Eg treng kanskje ikkje terpa på at Bruun og Mygland i denne saka står for ein tradisjonell felleskristen praksis forankra i Bibelen. Dei aller fleste kristne rundt om i verda lever i kyrkjesamfunn som har ein praksis på dette området som Bruun og Mygland ville funne seg heime i. Og du skal ikkje mange år tilbake før motstanden mot kvinnelege prestar dominerte i det norske presteskapet.

Når kyrkja no har sett i gang denne utreinskinga, handlar det ikkje først og fremst om at eksistensen av denne vesle gruppa prestar gjer livet så vanskeleg for kvinnelege prestar. Det er ingen som helst tvil om kven som har både folkeopinionen og det kyrkjelege apparat i ryggen. Påstanden om at Bruun og Mygland må ut fordi handlingane deira fører til at kvinnelege kollegar føler seg «utrygge», er eit underleg argument. Snarare makt kledd i offerspråk. For kven er det som blir jaga frå mediesak til mediesak, som ikkje kan rekna med støtte frå biskopane som har ordinert dei, som står i fare for å missa jobben, som i verste fall kan enda opp med ei lang utdanning dei ikkje kan bruka, og som saman med familien sin må tola å bli offentleg uthengt og latterleggjort både lokalt og nasjonalt? 

Den utreinskinga vi no ser, handlar i stor grad om at desse prestane er ei lita,  svak og til dels upopulær gruppe i det norske kyrkjelandskapet og i det norske samfunnet. For ein generasjon eller to sidan var det heilt utenkeleg at det kyrkjelege apparatet skulle støyta ut motstandarar av kvinneleg prestetenteste slik vi ser no. Då var dei også mange fleire, og dei hadde posisjonar i kyrkja. No er det ikkje slik lenger. Makt er stundom undervurdert som forklaringsfaktor. Dei som har makta i kyrkja, brukar henne no til å kvitta seg med ein minoritet.

Skal tru om ikkje mange av dei som no sit i dei kyrkjelege posisjonane, har hatt prestar, kristne leiarar eller mentorar i ungdom og studietid som dei har hatt den største respekt for, og som har stått for same syn og praksis i kvinneprestspørsmålet som Bruun, Mygland og meiningsfellane deira? Sidan mange av dei som styrer i kyrkja, er i femti- og sekstiåra, er dette ganske sannsynleg. I så fall håpar eg dei vil ta seg tid til følgjande øving: Prøv å sjå ansiktet til denne leiaren eller mentoren i presten du neste gong konfronterer med valet om å bøya av eller finna seg ei anna stilling.

Definisjons-makt

Skjermdump av Store norske leksikon frå 25. september 2020.

Kva er religion? Dei fleste av oss meiner nok at vi veit litt om kva religion er. Vi kjenner att fenomenet når vi møter det. Samtidig kan det vera vanskeleg å definera religion presist, for omgrepet er både vidt og mangslunge.

At definisjonane kan vera forskjellige, tyder likevel ikkje at alle definisjonar er like gode. Eller gode nok. Eg må tilstå at eg vart overraska då eg las det som står i Store norske leksikon under oppslagsordet religion. Artikkelen innleier med å slå fast følgjande: "Religion, menneskers forhold til noe som er utenfor virkeligheten, som de anser for å være hellig". Det siste her er greit, men det første er - med all respekt - lite seriøst. Sjølvsagt kan vi ikkje definera ordet religion som forholdet til "noe som er utenfor virkeligheten". Det som er "utenfor virkeligheten", er ikkje verkeleg, med andre ord det finst ikkje. I alle fall ikkje som noko meir enn ei forestilling.

Eg kjenner ingen - verken kristne, muslimar eller tilhengjarar av andre religionar - som meiner at religionen deira handlar om forholdet til noko som ikkje er verkeleg. Vi som trur, trur på noko vi meiner er verkeleg. Ein ateist vil nok dela oppfatninga som blir uttrykt i definisjonen i Store norske leksikon. Men vi forventar vel alle ein viss objektivitet i definisjonane i Norges kanskje viktigaste leksikon? Slik Store norske leksikon forklarar ordet religion, er det bygd inn ein antireligiøs polemikk i sjølve definisjonen av ordet. Det er for dårleg.

Kina - den gongen òg

Kina kjem vi ikkje utanom. Ikkje berre på grunn av korona-viruset, som spreidde seg derifrå til resten av verda, men fordi landet er ei mektig stormakt på veg opp. Kina lokkar, skremmer, viser økonomiske musklar og får statsleiarar til å gå på tå hev. Interessa for dette riket er sjølvsagt ikkje ikkje ny. 

På slutten av 1800-talet og nokre tiår inn på 1900-talet flytta ei rekkje nordmenn til Kina. Det er ikkje minst desse menneska denne boka fortel om. Dei var handelsmenn, eventyrarar, nordmenn som gjekk inn i det kinesiske tollvesenet og misjonærar. Med utgangspunkt i eit forskingsprosjekt ved Universitetet i Bergen fortel Møter med Kina - norsk diplomati, næringsliv og misjon 1890-1937 om denne varierte blandinga enkeltmenneske, og om kontakten mellom to kulturar. Boka kom ut på Fagbokforlaget i 2018 og er redigert av Camilla Brautaset (Universitetet i Bergen), Malin Gregersen (Linnéuniversitetet) og Karina Hestad Skeie (NLA). 

Misjonærane var den største gruppa av norske fastbuande i Kina. Og fleirtalet av misjonærane var kvinner. Boka løftar fram eit par av desse. Marie Monsen frå Sandviken i Bergen er godt kjend, og ho har fått sitt kapittel i boka. Boka fortel om då skipet ho var på, vart kapra av sjørøvarar, og med god grunn får ho karakteristikken "en from tøffing". Anna Jakobsen Cheng frå Kristiansand var av dei første norske misjonærane til Kina. Ho fór dit allereie i 1886, gjorde furore gjennom å gifta seg med ein kinesar og kan ikkje ha hatt eit enkelt liv. Sterkt er òg det innblikket vi får i livet til den kinesiske bibelkvinna Tosao. 

Vi tar hverandres hender og setter oss i ring

Det har vore gjort før (foto: Marsyas,

frå Wikimedia Commons)

Men fullt så enkelt er det ikkje. I Oslo er det ein mann som ikkje får jobba vidare som lærar fordi han ikkje vil handhelsa på kvinner. I Sverige har det versert ei liknande sak der ei kvinne vart sendt heim frå eit jobbintervju fordi ho ikkje ville handhelsa på menn.

Det er ikkje alltid så lett når ulike kulturar og religionar møtest. I møte med islam synest eg ofte det store norske fleirtalet går inn i rolla som den forskremte majoritet. For sjølvsagt forventar vi at folk skal sjå kvarandre og helsa på kvarandre på ein arbeidsplass. Det har med grunnleggjande respekt å gjera. Men må alle helsa på same vis, og må dei gjera det på vår måte? For det var jo ikkje slik at den muslimske mannen ikkje ville helsa. Men han hadde altså litt andre grenser enn nordmenn flest, litt andre oppfatningar av kva som var passande og kva som var for intimt. Vi standard-norske vil av og til snubla borti det same når det gjeld helsing gjennom klemming. Det er blitt mykje vanlegare dei seinare åra, men ikkje alle føler seg vel med det, i alle fall ikkje i alle situasjonar.

Og kva gjer vi då? Vi prøver å visa respekt for den som har litt andre grenser, sjølvsagt. Vi tvingar ingen til å klemma, gjer vi vel? Og det går jo heilt fint å helsa utan at alle må klemma. Vi kan til og med godta det utan tilleggja den andre ansvaret for all verdsens forkvakla kvinnesyn.

Såpass rause bør vi vera med læraren i Oslo òg. Sjølv om han er muslim. Visst oppstår det problem når kulturar og religionar møtest. Men la oss ta dei store støytane i dei store spørsmåla. Og då bør vi unngå å tvinga mindretal i det som for oss i fleirtalet bør vera ein liten ting, men som for den andre parten kan opplevast vanskeleg. Er vi ikkje, mange av oss, sjølve i mindretal ein del gonger, og burde vi ikkje forstå litt betre korleis det er?

Så er det samstundes slik at alle muslimar ikkje er like. Mange muslimar har ingen problem med å handhelsa på folk av det motsette kjønn, og vi må for all del ikkje gjera dei den bjørnetenesta å sjå på dei som light-muslimar av den grunn. Men det er ei anna sak.

Kule ord (47): personleg muslim

Er nokon av dei personlege i si tru? (Foto: Arve Kjell Uthaug)

Ikkje før er uttrykket "personleg kristen" husja ut bakdøra, før "personleg muslim" kjem glidande inn på eit halal-bananskal. I min barndom var personleg kristen ein av dei vanlegaste merkelappane på ein person som hadde ei tydeleg kristen vedkjenning. Men uttrykket vart kritisert, og er mindre brukt i dag. Dåverande biskop Odd Bondevik var ein av dei som tok eit oppgjer med ordet:

— Vi gjør en feil i vår tradisjon når vi gjør troen individuell og ensom. Vi må ta et bibelsk oppgjør med denne seiglivete norske tradisjonen: at Bibelen er den enkeltes sak. Bondevik pekte på at denne tenkningen kom inn midt på 1800-tallet, med Kierkegaard og Ibsen. — Og vekkelsene hev seg på. Det ble tordnet mot den kollektive tro, bare den enkelte skulle gjelde. Derfor har vi fått uttrykket «personlig kristen». Men har noen hørt om en «personlig muslim»? Eller en «personlig humanetiker»? Det er ikke bibelsk lære å henge troen på individet. Dette må vi våge å ta et oppgjør med, tross gammel tradisjon.


Slik sa biskopen. Men no har eg likevel nettopp lese om ein "personleg muslim". Bushra Ishaq, som har skrive ei slags andaktsbok saman med presten Sunniva Gylver, kjem med følgjande eigenerklæring: "Eg er ingen teolog. Eg skriv i kraft av det å vere personleg muslim." Og sjølv om uttrykket personleg muslim neppe er vanleg, er det interessant å sjå at muslimen Hadia Tajik for nokre år sidan løfta fram "personleg kristen" som noko positivt:

(...) Islam er imidlertid tradisjonelt annerledes enn den evangelisk lutherske kristendommen, slik den i hovedsak praktiseres i Norge. Her heter det hos mange at de er «personlig kristne». Et uttrykk som veldig fint målbærer at deres tro er en sak mellom Gud og dem. 

Det interessante her er at biskop Bondevik vil kvitta seg med "personleg kristen" for å letta børa for individet og gje det drahjelp frå truskollektivet. Tajik vil derimot frigjera seg frå trykkande tradisjonar og tolkingar i truskollektivet.

Prøveklut for ytringsfridomen



Demonstrasjon for den frie ytringa denne gongen.
Foto: Kim Scarborough, Wikimedia commons

Han gjekk frå å vera redaktør i ei bortgøymt lita kristen-avis til å bli gallionsfigur for ytringsfridom i dagens Noreg. Årsaka var ei faksimile Vebjørn Selbekk trykte i avisa Magazinet 10. januar 2006. På eit blunk var Selbekk blitt ein del av den internasjonale karikaturstriden. I boka Fryktens makt (2016) skriv han si historie. Om striden rundt Muhammed-karikaturane, om sjølvsensur i media og om politikarar som ikkje skjøna at dei burde stå opp for ytringsfridomen. Skuggen over det heile er møtet mellom Vesten og islam: Går det an å leva side om side utan å amputera den frie debatten på grunn av frykt?

I 1988 gav den indiske forfattaren Salman Rushdie ut boka Sataniske vers. Romanen vart av mange muslimar sett på som ei krenking av det mest heilage. Aytaollah Khomeini i Iran sa fram dødsdommen over Rushdie, og forfattaren måtte gå under jorda. I 1993 vart forleggaren William Nygaard, som gav ut Sataniske vers på norsk, skoten og alvorleg såra. Ingen er pågripen etter attentatet, men den sterkaste teorien er at han vart skoten ned på grunn av bokutgjevinga.

Striden om denne boka vart på mange måtar innleiinga til ein internasjonal og ideologisk kald krig mellom eit sekulært og vestleg inspirert syn på ytringsfridom på den eine sida og eit sjølvbevisst islam som vil verna det heilage mot kritikk og latterleggjering. Vald og drap er blitt brukt til å forsvara religionens og profetens ære. Dermed er frykt blitt det viktigaste våpenet. Kven vil trykka noko som kan føra til at ein sjølv, familien eller redaksjonen ein er leiar for, kan koma i livsfare?

Tolv teikningar i Jyllands-Posten
I 2006 flamma den ulmande konflikten igjen opp. Den danske storavisa Jyllands-Posten hadde året før trykt tolv karikaturteikningar, fleire av dei avbilda Muhammed og fleire hadde ein kvass kritisk snert. Teikninga av profeten med ei bombe i turbanen er kanskje den mest kjende. Konflikten vart storpolitikk. Muslimske leiarar var provoserte, krenka muslimar marsjerte i gatene og den norske og den danske ambassaden i Damaskus vart sette i brann. Teiknarar og redaktørar vart terrormål.

Og altså ikkje berre i Danmark. Striden flytta seg etter kvart til Noreg. Både Aftenposten og Dagbladet publiserte teikningane. Det same gjorde Vebjørn Selbekk i den vesle avisa Magazinet: Dei laga ei sak om "Tegningene som ryster Danmark" og illustrerte det med ei faksimile av avissida med teikningane i Jyllands-Posten. Så kunne jo lesarane sjå sjølve og gjera seg opp ei meining.

Men dermed braut spetakkelet laus for Selbekk. Han vart truga på livet, og vart mediekjendis og terrormål på same tid. Av statsminister Stoltenberg og utanriksminister Støre vart han sett i den offentlege skammekroken. Utanriksdepartementet sende instruks til ambassadar og utanriksstasjonar i muslimske land - ei krypande orsaking, som kritiserte publiseringa av teikningane i Magazinet. Ytringsfridomen vart nedprioritert av den norske regjeringa.

Det er lett å skjøna Selbekks harme over feilinformasjonen frå utanriksministeren. Støre framstilte det som om teikningane berre var publiserte i éi norsk avis, ifølgje Fryktens makt, endå han måtte vita at dette ikkje var riktig. Dermed vart heile børa velta over på redaktør Selbekk og den vesle kristenkonservative avisa hans. Selbekk har heldigvis ikkje ein overdriven hang til sjølvmedlidande sutring. Men det er ingen tvil om at han meiner utanriksministeren og statsministeren gjorde han til syndebukk. Og at dei ikkje sjølve var vaksne nok til å stå opp og forsvara retten til den frie ytringa då det trongst mest.

Den sekulære Selbekk
Selbekk har nok rett i at han som redaktør i ein liten kristenkonservativ publikasjon var eit mjukt mål i karikaturstriden. Samstundes er det interessant å sjå at Selbekk, som etter ein fusjon for nokre år sidan i dag er redaktør for den kristelege dagsavisa Dagen, i liten grad gjev ei teologisk grunngjeving for tenkinga om ytringsfridomen. Eg har i alle fall vanskeleg for å skilja Selbekks standpunkt frå eit reint sekulært forsvar for den frie ytringa.

Det hadde vore interessant og naturleg om Dagen-redaktøren drøfta desse spørsmåla òg ut frå det livssynet avisa hans er tufta på. Hans eige standpunkt i saka er nok blitt radikalisert, om det er rette ordet, etter dei erfaringane han sjølv har gjort. I alle fall legg han ikkje skjul på at han så seint som i 2004 hevda det var fornuftig å ha eit vern mot blasfemi i det norske lovverket. I dag er han heilt imot dette. Det synest eg er fornuftig. Men denne radikale understrekinga av ytringsfridomen er ikkje sjølvsagt, heller ikkje ut frå verdigrunnlaget til avisa Dagen. Dersom det moderne samfunnet bør tuftast på dei ti boda, er det interessant med ei drøfting av ytringsfridom, blasfemi og pålegget om at "du skal ikkje misbruka Herren din Guds namn".

Det finst sikkert argumentasjon å henta frå konservativ evangelisk teologi for at ytringsfridomen bør få ein slik overordna posisjon. Og det finst i tillegg reint historiske grunnar. Dei lågkyrkjelege og frikyrkjelege rørslene som Dagen og fusjonspartnaren Magazinet er runne av, voks i si tid fram gjennom eit opprør mot prestestyre og statslutherdom. Dei kjempa for det frie gudsordet. Eit av dei første store slaga var kampen mot konventikkelplakaten, som gav presten rett til å ha kontroll med forkynninga.

Så det finst både teologiske og historiske grunnar til at ein redaktør av Dagen hevar fana for det frie ordet. Men biletet er likevel ikkje eintydig. Det finst i denne tradisjonen også skepsis mot ein ytringsfridom som trakkar det heilage for nært. Her kunne redaktør Selbekk teke på seg dei teologiske arbeidskleda og gått i nærkamp med sin eigen tradisjon. Forsvaret hans for ytringsfridomen i Fryktens makt framstår som gjennomgåande sekulært.

Gode "men"
Fryktens makt tek eit oppgjer med dei som seier at "ja, det er ytringsfridom, men...". Her polemiserer redaktør Selbekk mot dei ikkje legg all skuld for valden på terroristane, men nærast endar opp med ei skulddeling mellom terroristane og dei som kjem med frimodige ytringar. Det er bra. Samstundes er det "men" som må leggjast til i drøftinga av alle slags fridomar og rettar. Det er ingen ting gale med eit "men", viss det som følgjer etter er klokt og rett.

Ytringsfridomen er viktig, men har sine grenser. Det er ingen som hevdar at vi skal verna om retten til å truga og oppfordra til vald. Heller ikkje vernar ytringsfridomen alle slags sjikanøse påstandar om enkeltpersonar. Vi har framleis ei lovgjeving mot ærekrenking. Ein kan heller ikkje fritt publisera helseopplysningar om andre menneske, eller feilaktig informasjon som får negative følgjer for andre sin økonomiske aktivitet. Og det finst heilt sikkert fleire slike innskrenkingar av ytringsfridomen. Nettmobbing av mindreårige kan, og bør, bli stogga. Slike ytringar er ikkje vernevedige.

Ytringsfridomen bør gje vidt spelerom for religionskritikk, men her er ikkje religion i ei særstilling. Religiøse verdiar skal kunna utfordrast gjennom spiss kritikk og harsellas. Men då bør det same òg gjelda for oppfatningar om rase, likestilling, seksuell legning - og så bortetter. Så lenge det ikkje er snakk om trugsmål eller oppmoding til vald.

Ytringsfridom er viktig, men det er lov å synast at det er ein dårleg idé å publisera teikningar av Muhammed. At nokre aviser av prinsipielle grunnar ikkje ønskjer å publisera t.d. teikningar som sårar muslimar, har krav på respekt. Ytringsfridom er ikkje eit krav om konformitet.

Ytringsfridom er viktig, men det er klokt å stilla seg spørsmål om ein bikkar over grensa til mobbing. Menneske av god vilje bør spørja seg sjølv om dei er med på å byggja opp eit umenneskeleg press mot enkeltpersonar som kjem i media sitt søkjelys. Her tenkjer eg ikkje på saka om muhammed-teikningane, men det finst t.d. politikarar som har fått eit knallhardt mediepress mot seg. Også politikarar er menneske.

Ytringsfridom er viktig, og det er lov å såra andre menneske sine kjensler, det kan til og med vera rett å gjera det. Men det er i så fall ingen grunn til å bortforklara at andre blir såra, og slik overta eigarskapen til andre menneske sine kjensler. Det er blitt hevda at satirisk religionskritikk ikkje råkar trua og den truande, men det organiserte religionsvesenet som sit med makt over sinna. Tull og tøys. Sant nok, stemingar kan bli manipulerte og misbrukte av religiøse autoritetar. Men ein sint muslim på gata i Lahore veit meir om kva som sårar han, enn det ein norsk intellektuell gjer.

Ytringsfridom er viktig. Men utgangspunktet bør vera ein viss vørdnad, ei viss audmjuk haldning i møte med det andre menneske held heilagt. Visst kan vi enda opp med å kritisera det andre held høgt og dermed trakka dei på tærne. Om vi meiner det må til og er riktig. Men det bør ikkje vera den haldninga vi møter andre menneske si alvorlege tru med i utgangspunktet. Glasbutikkar er ikkje eigentleg skapte for elefantar.

Selbekk har rett
Når alt dette er sagt: Eg meiner desse "men" er viktige, men ingen av dei treng å stri mot det Selbekk har gjort og det han argumenterer for i Fryktens makt. Det store spørsmålet i karikaturstriden er om ytringsfridomen i vår del av verda skal krympast av frykt for vald og terrorisme. Først var det Salman Rushdie, så karikaturstriden, og no sist kom attentatet mot satire-magasinet Charlie Hebdo. Selbekk har heilt rett i sitt kompromisslause forsvar for den frie ytringa mot vald og terror. Og, ulikt dei fleste av oss andre, har han faktisk ofra temmeleg mykje for kampen sin. Det fortener respekt.

I tillegg har han levert frå seg ei bok som er både velskriven og aktuell. Til det siste bør vi vel leggja eit dessverre.

Stemmene frå dei framande

Frå det koptiske Kairo (foto: Daniel Mayer, Wikimedia Commons)

Kva skjer når ei gruppe - etter å budd der i nesten 2000 år - vert framande i sitt eige land? Og når dette hender ikkje berre i éin stat, men i land etter land i ein heil region. Boka Den siste nattverd av den danske journalisten Klaus Wivel bør lesast av alle som vil skjøna situasjonen til dei kristne i Midtausten og kvifor mange av dei ikkje har noko høgare ønske enn å koma seg bort.

Klaus Wivel er journalist i danske Weekendavisen. Han karakteriserer seg sjølv som ateist, men har interessert seg for dei kristne i Midtausten. Boka hans fortel ikkje den rosenraude historia om fredeleg sameksistensen mellom kristne og muslimar i samfunn dominert av islam.

Utgangspunktet for Den siste nattverd var eit ope brev Wivel skreiv til den danske utanriksministeren i oktober 2011, der han spurde kva Danmark ville gjera med dei mange kristne som vart pressa til å forlata Egypt. Utanriksministeren gav ikkje noko svar. Dermed reiste Wivel til Gaza, Vestbreidda, Egypt, Libanon og Irak for å finna ut meir om stoda for dei kristne i desse områda. Resultatet av denne rundreisa vart boka Den siste nattverd, som først kom ut på dansk i 2013, og som året etter kom på Hermon forlag i Norge.

Journalistikk                  

Boka er drivande god journalistikk. Forfattaren har reist rundt i Midtausten, møtt menneske og intervjua dei. Samtalane, opplevingane og inntrykka han formidlar, gjev eit unikt innblikk i livet til kristne menneske i denne urolege delen av verda. Den grunnleggjande forteljinga handlar om ein religiøs minoritet pressa av muslimsk dominans og trekt mot utvandring til Vesten.

Dette er det overordna biletet, og det er klart nok. Samstundes er boka ein mosaikk sett saman av mange menneske med ulike opplevingar og til dels motstridande meiningar. Her er eit lite knippe: Den lutherske presten i Betlehem som krast fordømer Israel. Den frittalande tidlegare leiaren av ein kristne tv-kanal på Vestbreidda. Den gresk-ortodokse erkebiskopen på Gaza. Den unge egyptiske bloggaren som har søkt tilflukt som student i Tyskland. Den kristne forretningskvinna på Vestbreidda. Den amerikansk-inspirerte evangelisten på Vestbreidda. Den islamistiske tv-predikanten i Kairo. Sosiologen frå Nederland, som har slått seg ned i Egypt, og svarar «et klart nei» på om det finst forfølging av kristne. Den koptiske presten i Kairos «søppelby». Sonen til libanesaren som var med og forfatta FNs menneskerettsfråsegn. Tannlegen som ønskjer å tilby turistar frå Vesten ein kombinasjon av tannlegehjelp og ferieliv i Beirut. Den libanesiske professoren og menneskerettsforkjemparen som vil forklara dei store skilnadene som har vokse fram mellom Vesten og Midtausten. Menneske i Erbils kristne bydel Ankawa. Den ustoppelege anglikanske presten Andrew White i Bagdad. Mannen frå Bagdad som fekk to av borna sine skotne og drepne då familien sat saman i stova og såg fjernsyn.

Klaus Wivel har møtt desse og mange, mange fleire. Nokre av menneska han har samtalt med, er biskopar, politikarar og andre samfunnstoppar. Andre er det vi ville kalla alminnelege menneske. Dermed får han eit breiare bilete enn mange andre som meiner noko om Midtausten.

Eit omdømeproblem?

Er ei slik bok med på å skapa eit fiendebilete av islam? Journalisten Wivel ser ikkje ut til å ha nokon antimuslimsk dagsorden. Men når han viser korleis kristne i Midtausten er gjort til andrerangs borgarar, kan mange få styrka eit negativt bilete av muslimar. Det er eit dilemma, for det ville vera best for alle om vi kunne dempa konfliktnivået i staden for å byggja det opp. Kanskje er det også slik den hollandske sosiologen Cornelius Hulsmann tenkjer. Han arbeider for dialog, og Wivel blir med på eit møte der Hulsmann har invitert inn ein islamistisk tv-predikant. På spørsmål frå ein annan muslim som deltek på møtet, svarar predikanten at ein muslim som konverterer til kristendommen, ifølgje Koranen skal avrettast. Og det er ingen tvil om at predikanten stiller seg bak det Koranen seier. Han meiner ein som skiftar frå islam til ei anna tru, fortener døden viss konvertitten går ut offentleg med den nye trua. Episoden endar med at Hulsmann ser ut til å glatta over det heile med følgjande kommentar til predikanten: «Du skremmer folk med å snakke på den måten». (s. 103)

Som om det først og fremst var eit omdømeproblem vi sto overfor.

Og nettopp her trur eg vi er ved kjernen: I eit samfunn (som Egypt) der det store fleirtalet støttar dødsstraff for den som forlet islam, der den lokale rettspleia kan slå blodig urettferdig ut for kristne fordi dei er kristne, og der kristne i det heile er andrerangs borgarar, er ikkje problemet først og fremst at islam får eit dårleg image. Problemet er at det finst minoritetar som må leva under eit konstant og urettferdig trykk frå fleirtalet. Og til dei som meiner det er uklokt å engasjera seg for ei enkelt gruppe – t.d. kristne – i desse samfunna, har Wivel følgjande svar: «Vi savner fortsatt å høre om en katastrofal situasjon som løser seg selv ved at man unngår å sette søkelys på den» (s. 269).

Viktig bok

Det er det kristelege forlaget Hermon som har gitt ut boka til den danske ateisten. Omsetjaren har gjort ein fin jobb, og språket er godt. Ein snurrig detalj må eg likevel nemna her, nemleg at plassen framfor Fødselskyrkja i Betlehem blir omtala som «Manger-plassen». Nei, sentrum i Radøy kommune har nok ikkje fått ein plass kalla opp etter seg i Jesu fødeby, det er nok heller ein anglisisme som har snike seg inn. På norsk må det heita Krubbeplassen, eller Krybbeplassen om ein vil.

Men det er berre ein liten detalj. Hovudsaka er at dette er ei viktig, velskriven og god bok. Alle som vil skjøna litt meir av kvardagen til kristne i Midtausten, vil ha stor nytte av å lesa Den siste nattverd.

Dødsdommen mot Asia Bibi stadfesta

Pakistan bryt menneskerettane (ill.: Wikimedia Commons).

Lars Akerhaug skriv om den dødsdsdømde Asia Bibi som har site i pakistansk fengsel sidan 2010:

I en rettssal i Lahore onsdag ble dødsdommen mot den unge pakistanske kvinnen Asia Bibi bekrefet. Hennes appell om nåde ble avvist og nå venter galgen.
Forbrytelsen hennes var å bekjenne sin kristne tro.
Den unge pakistanske kvinnens forbrytelse var å krangle med kollegene på jobben om Jesus og sin kristne tro.
Det hele startet med at hennes muslimske kolleger nektet å drikke vannet hun hadde hentet fordi vann hentet av en kristen er «urent». Dette førte til en krangel. Da uttalte hun den skjebnessvangre setningen:
«Jesus døde på korset for meg, hva har Mohammad gjort for dere?»

Resten av artikkelen kan lesast i Dagen. Alle som kan arbeida for Asia Bibis sak på ein eller annan god måte, gjennom stort eller smått, er med dette oppmoda om å gjera det. 

Ann Griffiths



Minnesmerke i Pont Llogel (Foto: Penny Mayes, Wikimedia Commons)

Ann Thomas vart døypt i april månad 1776 i soknekyrkja i Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Heile livet sitt levde ho på garden Dolwar Fach i Wales. Ho hadde fire sysken. I oktober 1804 gifta Ann seg med Thomas Griffiths.  Barnet deira, Elizabeth, vart fødd 13. juli 1805 og døypt same dagen, men levde ikkje meir enn eit par veker og vart gravlagt 31. juli. Kort tid etter døydde Ann Griffiths sjølv, 29 år gammal, og ho vart gravlagt på kyrkjegarden i Llanfihangel-yng-Ngwynfa 12. august 1805. I 1808 døydde mannen Thomas av tuberkulose.

Når Ann frå Dolwar Fach blir hugsa, er det på grunn av salmane hennar. Ho levde i eit område der folk snakka walisisk, og der gamle folketradisjonar var høgst levande. Familien hennar var ein del av dette samfunnet, og faren hadde ein viss posisjon. Familien Thomas høyrde ikkje til nokon rik overklasse, men var heller ikkje mellom dei fattigaste i dette bygdesamfunnet. Sjølv ser Ann ut til å ha vore ein leiartype.

Som så mange andre i Wales på denne tida, vart ho ein del av dei sterke metodistiske vekkingane. I mange år levde denne rørsla meir eller mindre innanfor den etablerte anglikanske kyrkja i Wales. Det formelle brotet kom først i 1811, nokre få år etter at Ann var avliden. Men sjølv i tida før det formelle brotet var spenningane mellom vekkingsrørsla og dei som sat i dei kyrkjelege posisjonane, sterke. Spenningar i dei walisiske lokalsamfunna var det òg. Dei kalvinistiske metodistane i Wales hadde sine eigne predikantar, sine eigne lokale forsamlingar eller venesamfunn, og sine vidare geografiske nettverk. Etter kvart danna altså dei kalvinistiske metodistane sitt eige frikyrkjesamfunn, og vart den største av frikyrkjene i Wales. Den sterke oppslutnaden om desse kyrkjene på 1700- og 1800-talet gjorde at Wales ein gong gjekk for å vera The Land of Nonconformists.

Ann vart fødd inn i denne historiske samanhengen. Ho gjekk gjennom ei åndeleg brytning og slutta seg til metodistane i 1796/97. I ei rørsle som langt frå var ukjent med sterke kjensler og kraftige uttrykksformer, ser likevel Ann ut til å stå fram som ein person med opplevingar og eit indre liv utanom det vanlege. Det ho først og fremst blir hugsa for, er salmane hennar. A.M. Allchin har i boka Resurrection’s Children skrive eit vakkert essay om tre walisiske kvinner: Mary Jones, Ann Griffiths og Ruth Evans. Dei levde på same tid og budde i nokolunde same området av Wales. Mary Jones får vera for denne gongen, det var ho som vandra milevis for å få tak i ein bibel, og som skal ha inspirert til skipinga av bibelselskapet i Storbritannia. Ruth Evans skal eg koma tilbake til om nokre få linjer. Men først til det Allchin skriv om Griffiths:

«(…)Ann was a genius and a poet. Only two great women poets have been acknowledged in the long history of Welsh literature, and she was one of those two. She was, moreover, a woman of great intellectual and spiritual gifts. If we must call her a mystic – and it seems we can hardly avoid that word – then we must say she was a mystic of a deeply intellectual kind. There can be no doubt about the power of feeling in her hymns, but the power of her intellect may surprise us even more.» (Resurrection’s Children 1998, s. 26)

Noko av det som fascinerer mest med historia til Ann Griffiths, er måten salmane vart tekne vare på for ettertida. Ann kunne både lesa og skriva. Men det var ikkje ho som skreiv ned sine eigne salmar. Tvert om ser det ut til at ho ikkje meinte at salmane skulle skrivast ned for ettertida. Likevel har vi i overkant av 70 vers - sette saman til 30 salmar - etter henne. Eit av versa finst i eit brev Ann skreiv, men dei aller fleste vart berga for ettertida på ein annan måte. Ruth Evans tente på garden Dolwar Fach. Mellom dei to kvinnene var det eit nært fellesskap, og Ann delte salmane med Ruth. Sjølv kunne ikkje Ruth skriva, men ho lærte seg versa utanåt. Etter at Ann døydde, sa ho fram tekstane til mannen sin John Hughes, som skreiv dei ned. Dermed vart den munnlege tradisjonen frå Ann Griffiths sikra eit varig liv.

Alle salmane er på walisisk, men det finst engelske omsetjingar. Både salmetekstar og informasjon om forfattaren finst på ein eigen nettstad om Ann Griffiths ved Cardiff University, redigert av Dr E. Wyn James. Omsetjingar til norsk har eg ikkje støytt på, men eg skulle likt å vita om det finst nokon.

A.M. Allchin har karakterisert livet til Ann Griffiths med nokre linjer frå ein seinare walisisk poet, Waldo Williams (her i engelsk omsetjing):

What is living? Having a great hall
Between narrow walls.

Gratulerer, NRK!



John Lennox (over) og Steven Pinker er
to av mange vitskapsfolk som er intervjua
i "Gud og vitskapen"(foto henta frå
Wikimedia Commons:
Christliches Mediemagazin pro og G ambrus)

Det er all grunn til å gratulera NRK2 med valet av serien «Gud og vitskapen». Tre måndagar
på rad har programma drøfta store og djupe spørsmål med forskarar frå ulike felt og med ulike syn. Først handla det om opphavet til universet, så om opphavet til og utviklinga av livet på jorda, og så til sist om menneskesinnet. Grunnspørsmålet gjennom alle programma er om alt dette – universet, livet og medvitet – peikar mot at det finst ein skapande Gud, eller om det peikar i motsett lei.

Mykje godt kan skrivast om denne populær-vitskaplege miniserien. For det første får vi møta naturvitskapsmenn, filosofar, teologar, psykologar og debattantar som står for heilt ulike syn. Denne breidda i syn er sjølve genistreken. Rett nok må det bli korte klipp frå den enkelte. Men framstillinga greier å løfta fram dei store spørsmåla og dei svært varierande svara på ein god måte. Dermed blir òg serien ein samtale-opnar for oss som ser på.

Gjennom å presentera framståande forskarar som ut frå filosofi og vitskap argumenterer for heilt motstridande syn, rokkar serien ved den vanlege myta om at vitskapen står mot religionen, og at i same grad som vitskapen går fram, går trua tilbake. Denne harry-ateismen, som passar så godt inn i hissige nettdebattar. Slik sett trur eg nok kristne kanskje vil gleda seg meir over serien enn det ateistar vil gjera. Men serien konkluderer ikkje. Her blir dei store spørsmåla lagt fram til vidare refleksjon, og dei fleste får sleppa til. Ateistar, kristne, dei litt meir udefinerbare, pluss ein muslim her, ein jøde der og så ein buddhist. Send in the clowns.

Eit par av debattantane kunne sikkert med fordel ha redusert eigen arroganse. Men det gjer ikkje så mykje. Her er det uansett dei saklege meiningsbryting som rår. Det handlar ikkje om å nedverdiga motstandarane gjennom å ta mannen i staden for ballen på ulike ufine måtar. Dessverre får mange debattar eit slikt preg. Men ikkje så denne gongen. NRK har kjøpt inn ein svært god og spennande serie. Dei som ikkje fekk sett programma, får ein ny sjanse her.

«Syndfloden» eller «den hele snorrette Udvikling»?

HEUCH var flammande imot. 

Folk som leitar etter gode sitat, og dei som ønskjer å framstilla kyrkja som kvinnefiendtleg, har mykje å henta i innlegga til biskop I.C. Heuch under debatten om røystrett for kvinner i 1890. Og i år passar det ekstra godt å trekkja fram dette ordskiftet  i Stortinget all den tid det er hundre år sidan allmenn røysterett for kvinner vart innført i Norge. Men i 1890 var ikkje tida mogen for å sleppa kvinnene fram til valurnene på same vilkår som menn. Tingmennene avviste framlegget med 70 mot 44 røyster. Partiet Venstre ville gjera røysteretten kjønnsblind,  Høgre var imot. Og fleirtalet i mellompartiet Moderate Venstre følgde Høgre.

Den politisk og teologisk konservative biskop Heuch argumenterte glødande i Stortinget mot å trekkja kvinnene inn i det politiske livet og i det offentlege livet i det heile. Heimen og den private sfæren var hennar plass. Dersom ho braut med denne gudgitte ordninga, kom ho til å verta «et vanskabt Misfoster, hun bliver et Neutrum». Kristiansandbispen såg i så fall for seg hennar fornedring, «Hjemmets Forstyrrelse, Familielivets sukcessive Opløsning og et deraf uundgaaelig følgende Sædernes Forfald». Kvinna ville bli trekt bort frå heimen, som ho åleine hadde evne til å skapa, og Heuch ottast jamvel at sjølve staten ville gå til grunne.

ULLMANN var for.

(….) jeg er overbevist om, at den hellige Skrift, som for mig staar som den ufeilbare Regel og Rettesnor for den enkeltes som for Samfundets Liv, i sin Lære om Kvindens Forhold til Manden fra sit første Blad til det sidste slaar dette fast, at Kvinden skal være undtagen fra Offentligheden og Livet i den. 

Slik argumenterte Heuch skarpt og med Bibelen i hand. I det heile hadde diskusjonen i 1890 eit sterkt innslag av både teologi og teologar. På konservativ side var teologane Heuch, Hval og Hertzberg nesten åleine om å føra ordet. Tilhengjarane av reforma var ei meir samansett gruppe, men i tillegg til lekpredikant Lavik og sokneprest Eiesland – begge valde inn frå det kristelegsinna vestlandspartiet Moderate Venstre – inneheldt gruppa markante grundtvigianarar som folkehøgskulestyrar Viggo Ullmann og sokneprest Wexelsen. Det var med andre ord ingen samla kyrkjeleg front mot å opna røystretten for kvinner.

For å få fram spennet i denne debatten, kan ein følgja tre av dei som tok ordet og som sto for ulike teologiske, kulturelle og politiske retningar. På den eine sida sto altså biskop I.C. Heuch, toppembetsmann, politisk og kristeleg konservativ og innvalt for partiet Høgre. Heilt på den andre fløyen sto radikalaren og folkehøgskulemannen Viggo Ullmann, Venstremann og bror til kvinnesakspioneren Ragna Nielsen. Ein stad imellom, og i denne saka klart nærast Ullmann, finn vi lekpreikaren Andreas Lavik. Bondesonen frå Eksingedalen i Hordaland hadde ei sterk tillit til Bibelen, men ingen formell posisjon innanfor den embets- og prestedominerte statskyrkja. Derimot hadde han med seg arven frå ei meir fleksibel kristeleg lekmannsrørsle. Og han hadde ei mor og ei kone som begge prioriterte heimen samstundes som dei gjekk inn i meir utradisjonelle kvinneroller utanfor heimen. Lavik vart vald inn på Stortinget saman med m.a. lekmannshovdingen Lars Oftedal i partiet Moderate Venstre. Men frå han vart valt inn i 1889 og til perioden var over i 1891 glei han over til det meir radikale Venstre.



LAVIK var for.

Trass i svært ulike syn på kvinnerøysteretten, var viktige oppfatningar felles – i alle fall eit stykke på veg. Ingen av desse tre mennene gav uttrykk for at kvinna sto prinsipielt lågare enn mannen i verdi.  Biskop Heuch såg kvinna som fullt jambyrdig, men ulik mannen. Både Heuch, Lavik og Ullmann opererte òg med visse eigenskapar som dei særleg knytte til kvinna. Ullmann var mest varsam her og peikte på at ein ikkje visste korleis kvinnenaturen ville ha utvikla seg under same vilkår som mannsnaturen. Samstundes forsikra han at «hvad nu det psykologiske angaar, saa er det (…) saalangtfra Tanken, at vi der vil udviske Forskjellen». For det tredje uttrykte dei alle tre stor tru på den historiske utviklinga, eller krafta i denne utviklinga. For Heuch sin del handla det samstundes om ei mistru. Men her bør dei sjølve sleppa til orde:

Jeg tror ikke, at man, efterat saa mange Dæmninger er borttagne og saa mange Indrømmelser er gjort, i Længden vil kunne hindre Floden. Men om jeg end mener, Syndfloden vil komme, kan dog dette ikke hindre mig fra at ønske, at den ialfald ikke kommer i vore Dage.

Biskop I.C. Heuch

Dersom det stod slig for mig, at denne Reform var et Brud paa Guds Bud, saa kan jeg erklære ligeoverfor Biskop Heuch, at jeg bøiede mig i lige saa dyb Ærbødighed som Biskopen og ikke stemte for den. Men jeg kan umulig finde, at den er et Brud paa Guds Bud, aller mindst efter den historiske Udvikling, som vi har – en historisk Udvikling, der for en Del ialfald har været paavirket og bestemt netop af Kristendommen, og en historisk Udvikling, som i Kraft af Kristendommen har ført Kvinden fra Trin til Trin ud i Deltagelsen i det menneskelige Livs Arbeide.

Emissær og gardbrukar Andreas Lavik

Den (Kvindernes Stemmeret) vil seire ud af Livet, ud af Kravene, saaledes som Livet fører dem frem, ud af den samlede Bevidsthed hos Menneskene om, at man baade har Brug for Kvinderne, og at Kvindernes Deltagelse i det offentlige Liv er noget, som er en simpel naturlig Udvikling af Kulturen fremover fra det laveste Kulturtrin og indtil det Standpunkt, vi staar på nu, saa at det er akkurat i Linie med den hele snorrette Udvikling, som det altsammen har taget fra den Tid, Kvinden ikke var andet end et Lastdyr, og indtil disse Dage, da ethvert Menneske, som vil gjøre Fordring paa at have en Smule Dannelse, indrømmer den Ting fuldt ud, at Kvinden har aldeles den samme Ret til at være Menneske og til at skaffe sig menneskelig Oplysning, som vi Mænd har.

Folkehøgskulestyrar Viggo Ullmann

Sjølv om den eine ønskte utviklinga velkomen og den andre såg på henne med gru, delte både Ullmann og motpolen Heuch trua på at utviklinga ville gå sin gang. Slik sett ville ei uunngåeleg syndflod og «den hele snorrette Udvikling» koma ut på mykje det same. I skjemaet til Ullmann høyrer det med ei svartmåling av ei fortid då kvinna ikkje var noko meir enn eit lastedyr. Tanken hans om at utviklinga går rett veg, og at vi står på toppen så langt, passar godt med darwinismen i samtida og for så vidt med den måten vi stort sett tenkjer på i vår del av verda enno i dag – sjølv om det gjerne ikkje blir formulert like bastant. Lekpreikaren Lavik var litt meir varsam enn Ullmann i ordvalet, men han forfekta i denne debatten likevel ein kristeleg utviklingsoptimisme. På den andre sida gjekk han ikkje så langt som ein av teologane i debatten, Wexelsen frå Venstre. Wexelsen slo fast at det ein mann som Paulus hadde meint og sagt om slike spørsmål, «naturligvis for ham (har) været fuld personlig Sandhed; med alt sit Klarsyn og staaende paa sin Tids aandelige Høide kunde han dog ikke se Tingene anderledes end ud af sin Tids Syn, derfor har han en Betragtning af Kvinden, som vor Tid ikke har og ikke kan have». 

Debattantane Heuch, Lavik og Ullmann var altså samde om at kvinnene bar med seg visse ikkje-fysiologiske eigenskapar som gjorde dei ulike menn. Alle tre såg kvinna som den sterkaste representanten for «Barmhjertighed». Dei to røysteretts-forkjemparane såg det som eit gode om denne eigenskapen gjennom kvinnene kom sterkare inn i det offentlege livet. Ullmann nemnde her særskild fredssaka og fattigspørsmålet. Lavik meinte kvinna hadde ei sterkare sanningskjensle enn mannen. Han måtte medgje at kvinna kanskje ikkje var «saa skarpsindig som Manden» og ikkje like juridisk anlagt, og det kunne vera mange felt i det offentlege livet der ho ikkje ville vera like dugande som han. Men på den andre sida meinte han det ville få positive følgjer å få kvinna inn arbeidet på mange område i samfunnet og nemnde som døme kyrkja, skulen, lovgjevinga på det sedeleg området og situasjonen for born fødde utanfor ekteskapet. Heuch hadde òg mykje pent å seia om kvinna og hennar eigenskapar. Ikkje berre hadde ho finare intuisjon, større tolmod og evna til sjå det store i det små, sjå like inn til kjernen av tinga. Ho hadde dessutan «en Følelsernes Finhed og en Stemningernes Rigdom og en Hengivenhedens Evne, som Manden som saadan mangler». Men der Ullmann og Lavik såg fordelar med å få kvinnene med sine særlege eigenskapar inn i det offentlege livet, såg derimot biskopen ein stor fare. Det som var henne ein stor styrke i heimen og det private, gjorde henne særleg disponert for fanatisme i det offentlege rom. Sjølv om det vel snar er i meste laget med sitat frå den engasjerte biskopen, har eg likevel ikkje hjarta til å utelata dette her:

Hendes Følelseslivs Styrke, hendes Tilbøielighed til Sympathier og Antipathier, hendes Evne til at gjøre det smaa stort, selv det, som er det største hos hende, hendes Evne til at hengive sig helt til en Sag, vil skabe den mest fanatiske Politiker i et Øieblik af hende. Hun vil mere hensynsløst end nogen Mand forfægte sin Sag, hun vil storme fremad paa den Bane, som er hende anvist. Hvis man tænker sig et Samfund, styret af Kvinder, vil det være et Samfund, som bevæger sig uafladelig i de voldsomste Søer.

Her kan det vel passa å slutta med sitata frå debatten om røysterett for kvinner i Stortinget i 1890, og ein får vona at sans for humor også er ein godt utvikla eigenskap på den feminine sida av menneskeslekta. Ordskiftet frå 1890 er ei sterk påminning om kor mykje den offentlege debatten har endra seg frå den gongen til i dag. Synspunkt ala Heuch finn ein knapt i det offentlege rommet i Norge i dag, ikkje ein gong frå anonyme nettdebattantar, vil eg tru. Det er vel heller ikkje mange som saknar motstanden hans mot røysterett for kvinner.  

Når det er sagt, og vel vitande om at det er 8. mars i dag, trur eg den feministiske revolusjonen har både gode og dårlege sider. I all for stor grad har den kritiske innfallsvinkelen blitt marginalisert i all feiringa av sigrane. Kva konsekvensar har sjølvråderett, seksuell frigjering, endring av familiemønster, oppløysing av ekteskap, prioritering av lønsarbeid og institusjonalisering av barndom og alderdom hatt for dei svakaste gruppene i samfunnet: først og fremst for borna – fødde og ufødde – og for dei eldre som ikkje lenger greier seg så godt sjølve? Dei store endringane på desse områda heng slett ikkje berre saman med kampen for likestilling, men likestillingsrevolusjonen har spelt ei viktig rolle. Heldigvis finst det i 2013 mange dyktige kvinner som, om dei vil, kan ta ein slik debatt i det offentlege rommet.

Artikkelen over byggjer på kapitlet «Andreas Lavik og kvinnene» (s. 135-162) i hovudoppgåva i historie Kongevegen, kara! Andreas Lavik og lekmannsrørsla på Vestlandet av Arve Kjell Uthaug (publisert som årbok 1996 Frå Fjon til Fusa). Referansar til sitata frå stortingsforhandlingane i 1890 er oppgitt her.

Bileta av Ullmann og Heuch høyrer til ved Nasjonalbiblioteket, og begge finst på Wikimedia Commons. Fotoet av Lavik er utlånt frå Stortingsarkivet.

Den perfekte religion

Zlatan Ibrahimovic, visstnok ein kjent fotballspelar, har skifta jaktmarker til ein fotballklubb i Paris. Den eine av foreldra hans er katolikk, den andre muslim, og på ein pressekonferanse i Paris vart han spurt om kva religion han sjølv praktiserer. Ifølgje VG var svaret dette.

- Jeg har vokst opp i Sverige.. La oss si at jeg følger meg selv. Religion har ingen ting å gjøre med fotball, men jeg tror at fotball i seg selv er en religion - der alle er velkommen.

Eit religiøst symbol, som ein
kanskje må vera varsam med
i det offentlege rom? (Foto:
Pumbaa80, Wikimedia Commons)

Ifølgje avisa vart kommentaren møtt med applaus frå dei frammøtte på pressekonferansen. Kanskje seier det mest om kva sportsjournalistar til vanleg må finna seg i å høyra på under slike pressekonferansar. Men, dei om det. Dei har sjølve valt jobben sin.

På den andre sida er det liten tvil om at fotball må vera den perfekte religion. Enorme menneskemengder som bortimot forgudar ein bitteliten, og sinnssvakt overbetalt, elite. VG siterer svenske media på at den ovanfor siterte profeten har ei dagløn som svarar til det ein svensk sjukepleiar tener på eit heilt år. Prestasjonar og pengar er det avgjerande i denne religionen, og både spelarar og klubbar kan kjøpast. Konvertering mellom klubbane er både enkelt og ofte lønsamt for konvertittane, og ingen fatwa er i sikte. Men det beste av alt er at denne religionen ikkje gjev eit einaste svar på dei store spørsmåla i livet, sånn som om det finst ein Gud, om kvifor vi er til, om universet har ei meining, om vondt og godt er realitetar og forpliktande, og om det finst noko vidare bakom døden. Slike spørsmål blir ikkje ein gong stilt. Fotball må vera den perfekte religion.