Plaga sjeler i Nord-Wales

(Foto: Paul Lakin, frå Wikimedia Commons)

Walisisk krim er i vinden. Og kvifor ikkje. Når ein har til disposisjon eit så vakkert land, med så mange avgøymde krinkar og krokar og einslege gardar, med eit verdsspråk (engelsk) som lever side om side med eit stolt heimespråk (walisisk) - ja, så er det berre å laga krim. Alt anna ville vera å grava ned sitt pund.

Den walisiskspråklege tv-kanalen S4C, som står bak serien Bortgøymd saman med BBC Wales, har fått grepet på dette. Dei koplar ein velprøvd britisk krimtradisjon med walisisk særpreg. Sist var det Hinterland, no er det altså Bortgøymd - eller Craith eller Hidden, som er ny av året, og nettopp avslutta på norsk tv. Eg må tilstå at eg på eit visst punkt vurderte å hoppa av. Ein plass sånn omlag midt i serien vart det vel mykje dveling ved ei ung kvinne sitt fangenskap. Det bikka nesten over mot spekulativ fråtsing, etter mitt syn. Men nordwalisiske landskap, fine skodespelarprestasjonar og det walisiske språket heldt meg fast. Skiftinga mellom walisisk og engelsk, og kven som snakkar kva med kven, er forresten verd eit lite sosiolingvistisk studium. Men det må andre ta seg av.

Etter å ha sett heile serien angrar eg ikkje på at eg vart med heilt til slutt. Bortgøymd tek seg opp igjen og landar stødig på begge beina. Såpass heilstøypt blir det at eg jamvel vil kalla det telemarknedslag, og ikkje berre jamsides landing.

Spørsmålet om kven som er mordaren, er ikkje det viktige i denne serien. Det er ingen stor spoiler å seia det. Meir interessant er det å følgja enkelte av karakterane. Serien har sitt monster. Men sjølv om han er ugjerningsmann så det held, må ein på same tid synast synd på han, og serien greier å formidla begge delar. Han er heller ikkje den einaste plaga sjela i Bortgøymd. Både offer og overgripar er djupt prega av ei mor som ikkje elskar dei, eller som ikkje greier å visa denne kjærleiken. Andre karakterar slit med gnagande samvit og skuldkjensle. Ikkje minst gjeld det den putinaktige pappaen som vi møter med i eit arbeidarstrok ein stad i innlandet. Faren til hovudetterforskaren har òg sitt å slita med, og det same gjeld etterforskaren sjølv.

Ingen god krim utan plaga sjeler.

Dei kriminelle dalstroka innafor

Frå landsbygda i Ceredigion i Wales (foto: John Lucas, henta frå
Wikimedia Commons)

Einsame gardar med småforfalne hus. Innbitne og inneslutta menneske. Dei som har stifta familie, har ofte berre eitt barn. Rustne bensinstasjonar der ingen skulle tru at nokon kunne driva forretning. Menneska er slitne, og det som er skapt av menneskehand, forvitrar. Landskapet med sin lyse kyst og sine fagre åsar ligg der nesten som ein protest.

Velkomen til den walisiske krimserien Hinterland, eller Y Gwyll, som han heiter på walisisk. Her ser kriminaliteten ut til å trivast særleg godt i dei grisgrendte dalstroka innafor den vakre kystbyen Aberystwyth. Helten heiter Tom Mathias, og har sine indre demonar å stri med. Med seg har han Mared Rhys, som med sitt moderlege og bekymra blikk følgjer sin overordna tett. Andrefilolin spelar Lloyd Elis og Siân Owen, begge flittige og flinke og med ein sterk vilje til å pleasa sjefen. Og bakom følgjer Chief Superintendent Brian Prosser det heile. Vi får vita ein heil del om kva som rir Mathias, men lenge anar vi berre skuggane av kva som plagar Prosser.

Eg gjev hovudpersonane i serien terningkast tre, eller kanskje ein stad mellom tre og fire. Den enkelte kan bli litt flat og uinteressant. Prosser, som er den vi ser minst av, er på sett og vis den mest forvitnelege. Samspelet karakterane imellom trekkjer i retning av ein firar. Handlinga får ein sterk firar. Og når ein ser dei episodevise enkelthistoriane saman med den raude tråden gjennom dei tre årgangane av serien (eg seier ikkje meir), landar eg på ein femmar. Landskapet og filminga får i alle fall ein femmar.

Eg håpar vi får sjå fleire årgangar av Hinterland enn dei tre som finst til no. Det er forresten ei fascinerande side ved denne serien som ein ikkje oppdagar utan vidare. Han  finst nemnleg på to språk. Her snakkar vi ikkje om teksting, heller ikkje om dubbing. Men skodespelarane har faktisk spelt inn dialogane to gonger: ein gong på walisisk og ein gong på engelsk. Serien er knytt til den walisiskspråklege fjernsynskanalen SC4.